آخرین ویرایش : October 7, 2013

شیخ محمد خیابانی

مناصب و مشاغل


نماینده

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۲۸۸ه.ق. تا ۱۲۹۰ه.ق. )
خیابانی در سی سالگی به عنوان نماینده مردم تبریز راهی دوره دوم مجلس شورای ملی گردید. او یکی از مخالفان اصلی اولتیماتوم روسیه در مجلس دوم بود و پس از قبول اولتیماتوم توسط دولت و تعطیلی مجلس، خیابانی در سبزه میدان تهران میتینگی برگزار کرد و به تهییج مردم پرداخت.

موسس

نشریه تجدد (چاپ تبریز)


خیابانی امتیاز نشریه تجدد را کسب کرد و حدود پنج سال به نشر افکار و اندیشه های خود و همفکرانش و تنویر افکار مردم پرداخت.


گرایشات


رئیس

فرقه دموکرات ایران


خیابانی در هنگام حضور در مجلس دوم شورای ملی به تبعیت از تقی زاده وارد حزب دموکرات شد، پند سال پس از تعطیلی مجلس و فرقه دموکرات در تهران، به تبریز رفت و حزب دموکرات را در آنجا تاسیس کرد و روزنامه ای به نام تجدد منتشر کرد. بعد از عقب نشینی روس ها، چون دولت مرکزی قوی و کارآمدی وجود نداشت، کارهای آذربایجان عملا به دست دموکرات ها افتاد و انها به مدت ده ماه اموری چون تثبیت قیمت نان و گوشت، اصلاح اوزان و مصادره اجناس احتکار شده را به دست گرفتند. در این زمان در مورد نحوه رهبری خیابانی اختلاف به وجود آمد و حزب دموکرات تبریز به دو جناح تجددیون به رهبری خیابانی و جناح «تنقیدیون» به رهبری دکتر زین العابدین خان تقسیم شد.
با اشغال تبریز به دست قوای عثمانی، فعالیت دموکراتها متوقف شد و پس از عقب نشینی قوای عثمانی بار دیگر قدرت گرفتند و توانستند شش نماینده به مجلس چهارم بفرستند و در مخالفت با وثوق الدوله فعالیت کنند اما با شکست قیام خیابانی در شهریور 1299 ه.ش حزب دموکرات تبریز نیز به محاق رفت.

مخالف با


حوادث مهم زندگی


رهبر

قیام خیابانی

( از ۱۲۹۹/۰۱/۱۷ه.ش. تا ۱۲۹۹/۰۶/۲۱ه.ش. )
در 1288 ه.ش، قرارداد 1919م آشکار شد و خیابانی و حزب دموکرات با آن به مخالفت پرداخت، وثوق الدوله حزب دموکرات را غیرقانونی دانست از این رو در 17 فروردین 1299 ه.ش دمکرات های تبریز به رهبری شیخ محمد خیابانی ادارات شهر و مراکز حکومتی را متصرف شدند و مأموران حکومت مرکزی را اخراج نمودند. روز بعد عده ای از مجاهدین قدیمی به خیابانی پیوستند و دانش آموزان مدارس به بازارها ریخته دکان ها را به تعطیلی کشاندند و چون سربازان بلدیه چند ماه حقوق نگرفته بودند، آنان را با خود همراه کردند.
نهضت به ديگر نواحي آذربايجان سرايت کرد و شهرهاي اروميه، خوي، اردبيل، مراغه، سلماس و زنجان، يکي پس از ديگري به دست دموکرات ‏ها افتاد و آذربايجان به «آزاديستان» تغيير نام يافت. خياباني قصد تجزیه ایالت را نداشت در واقع نام آزاديستان را برگزيد تا مخالفت خود را با رژيم جديد در باكو نشان دهد.
دولت وثوق الدوله سقوط کرد و مشیرالدوله به جای او نخست وزیر شد و مخبرالسلطنه را که خود از دموکرات ها بود به عنوان حاکم آذربایجان منصوب کرد، مذاکرات مخبرالسلطنه با خیابانی بی نتیجه ماند، سردرگمی در اهداف ادامه قیام و اختلاف میان دموکراتها به مخبرالسلطنه فرصت داد با استفاده از نیروهای قزاق، دفتر حزب را تصرف و قیام را سرکوب کند.

تبعید به

منطقه ارومیه


پس از اشغال تبریز توسط عثمانی، خیابانی از مخالفان اشغال ایران بدست قوای بیگانه بود از این رو همراه یاران نزدیکش (اسماعیل نوبری و محمدعلی بادامچی) به اتهام فعالیت علیه دولت اسلامی عثمانی و همکاری با ارامنه دستگیر شده و به ارومیه تبعید شد.


شیخ محمد خیابانی

تاریخ تولد ۱۲۵۹ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۲۹۹/۰۶/۲۲ه.ش.
محل تولد منطقه خامنه
محل درگذشت شهر تبریز
ملیت کشور ایران
مدفن حرم شاه عبدالعظیم حسنی در شهر ری

توضیحات بیشتر:
  • پدر او حاجی عبدالحمید در روسیه به تجارت مشغول بود و قریب سی سال در شهر پتروفسکی، پایتخت آن روز جمهوری خود مختار مسلمان نشین داغستان، مقیم و مشغول داد و ستد بود. شیخ محمد در اوایل کودکی مقدمات دروس آن دوره را در مکتب خواند و سپس به روسیه سفر کرد و در تجارت خانه پدر مشغول کار شد و پس از آن به تبریز بازگشت.
  • خیابانی بعد از مراجعت به تبریز مشغول تحصیل علوم دینی شد. فقه و اصول را از میرزا ابوالحسن آقا مجتهد انگجی آموخت و علم هیئت و نجوم و حساب را در نزد مرحوم میرزا عبدالعلی، منجّم معروف، تحصیل کرد. به کسوت روحانیت درآمد و بعد از فوت پدرزنش حاجی سید حسین آقا پیشنماز، امامت مسجد جامع تبریز را بر عهده گرفت و مدت چهارسال ظهرها در مسجد جامع و مغرب و صبح ها در مسجد کریم خان پیش نمازی کرد.
  • به دلیل دفاعیاتش از مشروطه وجهه خوبی پیدا کرد و به وکالت مجلس دوم انتخاب گردید. پس از تعطیلی مجلس، به روسیه رفت و با افکار انقلابی اشنا شد. به تبریز برگشت و حزب دموکرات را تاسیس کرد. هنگام حضور قوای عثمانی در تبریز به ارومیه تبعید شد و با عقب نشینی عثمانی ها، به تبریز بازگشت و دوباره بر کارها مسلط شد.
  • در انتخابات دوره چهارم مجلس به وکالت برگزیده شد اما در تهران حضور نیافت. به مخالفت با قرداد 1919 م قیام کرد و پس از شش ماه کشته شد. جسدش در گورستان امامزاده حمزه تبریز به امانت خاک گذاشته شد، پس از چند ماه توسط همسرش به حضرت عبدالعظیم در شهر ری منتقل گشت.

done in 0.0302 seconds