آخرین ویرایش : July 30, 2012

عباس میرزا نایب السلطنه

مناصب و مشاغل


ولیعهد

حکومت قاجار

( از ۱۲۱۳ه.ق. تا ۱۲۴۹ه.ق. )
فتحعلي شاه در سال دوم جلوس سلطنت خود، مجلسی از بزرگان خاندان قاجار و علماء و رجال سرشناس و درباريان تشکیل داد تا درباره ولیعهد به مشورت و گفتگو بپردازند. عموم بزرگان و سران قاجار نسبت به شجاعت و قابليت عباس میرزا اتفاق نظر داشتند و انتخاب او به ولیعهدی را شايسته دانستند. عباس میرزا در مقام نایب السلطنه فرمانده سپاه بود و بارها مامور آرام کردن کشمکش میان شاهزادگان قاجار شد. او یکسال قبل از پدرش درگذشت.

حاکم

منطقه آذربایجان

( از ۱۲۱۳/۱۲ه.ق. )

اواخر ماه ذيحجه، 1213 هـ، ق عباس ميرزا به شهر تبريز وارد شد. از جانب پدرش به حکومت آذربایجان منصوب گشت و میرزا اسحاق، برادر میرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم را به وزارت او برگزید. عباس میرزا پس از ورود به اين سرزمين دست به اصلاحاتي در آذربايجان زد، او به كارهاي ديواني نظم و ترتيبي خاص داد وی طرز جمع‌آوري ماليات و عوايد دولتي ظالمانه و برخلاف اخلاق و عدالت را سامان داد. عباس ميرزا دستور داد شهرهاي مهم آذربايجان، از جمله اردبيل و خوي و مراغه و غيره از شكل و صورت هاي قبلي خارج شوند و مخصوصاً ترتيب خيابان ها و عمارات دولتي به طرز نوين احداث گردد. او در شهر تبريز بناها و ساختمان هاي عمومي و گردشگاه هاي مختلفي را ايجاد كرد و بخاطر رفاه حال عموم، دستور داد اماكن و باغ هاي عمومي مفرح و دل‌انگيزي در داخل شهر تبريز ساخته شود.


حوادث مهم زندگی


رهبر

دوره اول جنگ ایران و روس در قاجار

( از ۱۲۱۸ه.ق. تا ۱۲۲۸ه.ق. )
بعد از فتح گرجستان به وسیلهٔ روسیه تزاری کشمکشها بین ایران و روس آغاز شد و شهر گنجه به سال 1218 ه. ق توسط سردار روسیه ژنرال پاول سیسیانف تصرف شد. به محض اطلاع فتحعلی شاه از تسخیر گنجه و تسلیم ایروان و قره باغ سپاهی به فرماندهی عباس میرزا نایب‌السلطنه فرستاد. در آغاز جنگ، قشون ایران در اچمازین پیروز شدند اما شورش حکمرانان شوشی و قره باغ و پیوستن آنها به قوای روسیه جنگ را تداوم بخشید.
با قتل سیسیانف فرماندهی سپاه روسیه به عهده گودوویچ افتاد (این دوران هم‌زمان است با فعالیت‌های ژنرال گاردان در تقویت نظامی ایران). گودوویچ در سال 1223 ه. ق به صورت غافل‌گیرانه به ایروان حمله برد. اما شکست خورد و برگشت. عباس میرزا برای تنبیه سپاه روسیه از تبریز به نخجوان رهسپار شد و طی چند نبرد در اطراف شهر ایروان و دریاچه گوگچه سپاهیان روس را مغلوب کرد. در سال 1225ه. ق. حسین خان قاجار حاکم ایروان علیه روس‌ها شورش کرد و جمع زیادی از روس‌ها را به اسیری گرفت و عازم تهران کرد. این روزها (۱۲۲۶- ۱۲۲۵ه. ق) مقارن با خروج گاردان از ایران و ورود هیات نظامی انگلیسی به ایران است.
در نهایت نیروهای روسیه به اتکای توپخانه مجهز خود به اردوی ایرانیان در اصلاندوز حمله کردند و نیروهای ایرانی را از ارس عقب راندند. میانجی‌گری بریتانیا دو طرف را به مذاکره برای صلح کشانید که سرانجام پیمان صلح در 1228 ه.ق در دهکده گلستان به امضاء رسید. بر اساس مفاد این پیمان ایران بسیاری از ایالات خود در قفقاز را مانند قره باغ، گنجه، شیروان، باکو و... را از دست داد.

دوره دوم جنگ ایران و روس در دوره قاجار

( از ۱۲۴۱ه.ق. تا ۱۲۴۳ه.ق. )
مشخص نبودن مرزهای بین ایران و روسیه و شورش ها و ناامنی هایی که بسیاری از حاکمان و ساکنان مرزی برپا کرده بودند (از جمله حسین خان قاجار حاکم ایروان) ظلم و ستم پی در پی روس ها به مسلمانان قفقاز و تقاضای کمک ایشان از دولت ایران از عوامل اصلی شروع دوباره آتش جنگ بود. فتحعلی شاه، عباس میرزا را به فرماندهی سپاه ایران منصوب و راهی نواحی تصرف شده کرد. چون روس ها مهیای جنگ نبودند غافلگیر شدند و سپاهیان ایرانی تمامی ولایات از دست رفته از جمله باکو، دربند، شوشی، داغستان، ایروان و تالش را به تصرف درآوردند.
پس از این واقعه پاسکوویچ از سرداران معروف روسیه از جنگ های روس و عثمانی فارغ شد و فرماندهی سپاه روس در قفقاز را عهده دار شد ویرملوف به خاطر عدم کامیابی در جنگ از طرف تزار روسیه احضار شد. پاسکوویچ درصدد برآمد تمامی نواحی متصرف شده توسط ایرانیان را بازپس گیرد. ابتدا قره باغ و سپس ایروان را تصرف کرد و در جبهه‌های طالش و لنکران قوای ایران را شکست داد لذا با شتاب خود را به گنجه رساند. عباس میرزا نیز با ۳۰ هزار سپاهی عازم گنجه شد. در این نبرد که به جنگ گنجه معروف شد نزدیک بود که پیروزی نصیب ایرانیان شود اما به علت خیانت آصف الدوله صدراعظم وقت در اعزام نیرو به سپاه ایران، عباس میرزا ناچار به عقب نشینی شد.
عباس میرزا آخرین نیروهای خود را در سردار آباد متمرکز و به سال 1243 (ه.ق) با قوای روسیه به نبردی سخت پرداخت اما نرسیدن آذوقه و جیره و مواجب سپاهیان از تهران باعث تضعیف و متزلزل کردن روحیه سربازان ایرانی شد و سردارآباد به تصرف سردار روس درآمد و قوای ایران به کلی از ساحل چپ رود ارس به داخل آذربایجان رانده شدند. با خیانت آصف الدوله تبریز توسط ارتش روسیه تصرف شد و نیرو های ارتش روسیه تا ده خوارقان پیش رفتند و عباس میرزا به ناچار تقاضای صلح کرد.


روابط خانوادگی


نام پدر

نام پسر

نام برادر

نام نوه

دارای رابطه خانوادگی با

طهماسب میرزا مویدالدوله


عباس میرزا عمو و پدر همسر طهماسب میرزا بود.

محمد خان قاجار دولو بیگلربیگی


محمد باقر خان پدر همسر عباس میرزا نایب السلطنه بود.

محمد امین خان قاجار



عباس میرزا برادر همسر محمد امین خان بود.

سیف الملوک میرزا


سیف الملوک با دخترِ عمویش، عباس میرزا ازدواج کرد.


عباس میرزا نایب السلطنه

تاریخ تولد ۱۲۰۵ه.ق.
تاریخ درگذشت ۱۲۴۹ه.ق.
محل تولد شهر آمل
قصبه نوا از توابع آمل
محل درگذشت شهر مشهد
ملیت کشور ایران
مدفن حرم حضرت علی بن موسی الرضا (ع)

توضیحات بیشتر:
  • در کودکی بسیار مورد علاقه آقا محمد خان قاجار سر سلسلهٔ قاجار بود که خود تعلیمات نظامی مخصوص را به او می‌آموخت.
  • عباس میرزا تلاش بسیار کرد تا به ارتش ایران نظم بخشد. او سعی کرد لباس‌های متحدالشکل را در ارتش رواج دهد. همچنین سپاهیان را عادت نمود تا چکمه بپوشند. تصور غلط نظامیان و وابستگی آنها با آداب و عادات گذشته نیز سد راه تلاش‌های اصلاحی وی بودند.
  • در ابتدا عباس میرزا با ژنرال گاردان قرار می‌گذارد تا هر سال جمعی از جوانان ایرانی برای تحصیل به پاریس بروند. وعده گاردان به نتیجه نمی‌رسد و وی به همراه همراهان خود عازم فرانسه می‌شود. پس از ورود سفیر انگلیس به ایران وی از اعزام جوانان ایرانی به لندن استقبال می‌کند. در سال ۱۲۲۶ قمری که ماموریت سفیر انگلیس به اتمام می‌رسد، وی همراه با دونفر ایرانی عازم کشور خود می‌شود. این دو ایرانی عبارت بودند از محمدکاظم فرزند نقاش‌باشی و حاجی‌بابا افشار. اولی به دنبال تحصیل در نقاشی بود و دومی تحصیل طب.
  • حسنعلی میرزا شجاع السلطنه بدون اجازه فتحعلی شاه یزد را محاصره کرد. از آن سو فتحعلی شاه، عباس میرزا نایب السلطنه را برای فتح قله یزد و دستگیری عبدالرضا خان و شجاع السلطنه به یزد فرستاد. عباس میرزا پس از ورود به یزد و استقبال عبدالرضا خان حکومت را به سیف الدوله میرزا را به حکومت یزد منصوب کرد، اما شجاع السلطنه درست از محاصره یزد برنداشت. این بار عباس میرزا از سوی فتحعلی شاه مامور فرونشاندن شورش شد، سرانجام شجاع السلطنه دست از محاصره برداشت و عباس میرزا بدون جنگ و خونریزی یزد و کرمان را به تصرف درآورد و عبدالرضا خان نیز با تمام بستگانش خود را تسلیم نمود. عباس میرزا او را به کرمان برد، اما پس از رفتن عباس میرزا، عبدالرضا خان از کرمان گریخت. و به امیر اسدالله خان عرب خزیمه حاکم قاین و طبس پناه برد و سرانجام با شفاعت او مورد بخشش عباس میرزا قرار گرفت. عباس میرزا او را در 1249ق به تهران آورد. وی پس از مدتی زندانی شدن به طرز فجیعی کشته شد.
  • با امضای قرارداد ترکمنچای و پایان جنگ‌های ایران و روس، عباس میرزا برای برقراری نظم و سرکوب شورش ترکمن‌ها به خراسان رفت، هرات در محاصره بود که شاه قاجار به دلیلی نامعلوم عباس میرزا را فراخواند. سپهسالار ایران، فرزند خویش را برای ادامه محاصره شورشیان در هرات باقی گذاشت و عازم تهران شد اما در حوالی مشهد، بیماری کهنه کلیویش تشدید شده و در شهر مشهد درگذشت.
  • از عباس میرزا هنگام مرگ 26 پسر و 22 دختر به جا ماند که بزرگترین پسرش محمد میرزا (شاه)، 27 ساله بود.

done in 0.0512 seconds