آخرین ویرایش : May 28, 2012

مسعود میرزا ظل السلطان

مناصب و مشاغل


حاکم

منطقه مازندران

( از ۱۲۷۷ه.ق. تا ۱۲۸۱ه.ق. )
در 11 سالگی به جای کیومرث میرزا ایلخانی به حکومت مازندران و سمنان منصوب شد و میرزا مصطفی خان افشار بهاء الملک به وزارت و حاجی غلامعلی خان دنبلی به للگی وی انتخاب و همراه شدند.

منطقه فارس

( از ۱۲۷۹ه.ق. تا ۱۲۸۲ه.ق. )
به وزارت محمد ناصر خان ظهیرالدوله به جای مویدالدوله به حکومت فارس تعیین شد. در 1282 ه.ش به تهران احضار و حسام السلطنه جانشین او شد.

منطقه اصفهان

( از ۱۲۸۳ه.ق. تا ۱۲۸۵ه.ق. )
مسعود میرزا در 1283 ه.ق برای اولین بار به حکومت اصفهان منصوب شد و اصلان خان مجدالدوله پیشکاری او را بر عهده داشت. سال بعد به تهران احضار شد و با پیشکاری میرزا فتحعلی خان صاحب دیوان به اصفهان بازگشت.

منطقه فارس

( از ۱۲۸۶ه.ق. تا ۱۲۸۸ه.ق. )
مسعود میرزا در اول سال 1286 ه.ق با پیشکاری آصف الدوله به جای حسام السلطنه حاکم فارس شد. در سال 1288ه.ق قاسم خان والی که در اوایل این سال، به جای آصف الدوله به پیشکاری ظل السلطان معین شده بود، مستقلا حاکم فارس شد.

منطقه فارس

( از ۱۲۸۹ه.ق. تا ۱۲۹۱ه.ق. )
پس از فوت قاسم خان والی، حکومت فارس برای بار سوم به طل السلطان با پیشکاری محمد ناصرخان ظهیرالدوله واگذار گردید. اما دو سال بعد معزول و حسام السلطنه جانشین او شد.

منطقه اصفهان

( از ۱۲۹۱ه.ق. تا ۱۳۲۵ه.ق. )
مدت 34 سال حاکم مطلق آنجا بود. از سال 1295 ه.ق به مدت 10 سال، 14 ایالت و ولایت در محدوده جنوب غربی و مغربِ مرکز حکومت مسعود میرزا (اصفهان) تحت تسلط و اداره او بود.اما در سال 1305 ه.ق ناصرالدین شاه که از خودسری‌های ظل السلطان در اصفهان بیم داشت، او را از تمام حکومت‌های خود عزل کرد و تنها شهر اصفهان را برایش باقی گذاشت. ظل السلطان در مدت حکومت در اصفهان برخی از عمارت های باقی مانده از دوره صفوی را نابود کرد، از جمله عمارت‌ آیینه خانه در کنار زاینده رود، آینه کاری‌های روی ستون‌های عالی قاپو و چهل‌ستون را از میان برد. همچنین دستور داد روی نقاشی‌های داخل چهل ستون را با گچ بپوشانند و نقاشان قاجاری بر روی آنها نقاشی‌های خود را بنگارند.
در زمان سلطنت برادرش مطفرالدین شاه همچنان حاکم بلامنازع اصفهان باقی ماند.در 21 محرم 1325 ه.ق هنگامی که ظل السلطان برای تاج گذاری محمدعلی شاه به تهران رفته بود، حرکتی در اصفهان به وجود آمد و بازارها بسته شد.  مردم دو هفته در میدان نقش جهان بست نشستند و بعد از صدها تلگراف به تهران بالاخره مجلس ظل السلطان را از حکومت اصفهان عزل کرد و نظام السلطنه را به جا ی او حاکم اصفهان کرد.

منطقه لرستان

( از ۱۲۹۵ه.ق. تا ۱۳۰۵ه.ق. )
حکومت بروجرد، گلپایگان، خوانسار و محلات

منطقه یزد

( از ۱۲۹۶ه.ق. تا ۱۳۰۵ه.ق. )

منطقه خوزستان

( از ۱۲۹۷ه.ق. تا ۱۳۰۵ه.ق. )

منطقه کرمانشاه

( از ۱۲۹۸ه.ق. تا ۱۳۰۵ه.ق. )
منطقه کرمانشاه و کردستان ایران

منطقه اراک

( از ۱۳۰۷ه.ق. تا ۲۰۱۹ه.ق. )

منطقه یزد

( از ۱۳۰۷ه.ق. تا ۱۳۱۳ه.ق. )


حوادث مهم زندگی


مشارکت در

انقلاب مشروطه ایران


ظل السلطان به این امید که منازعه میان محمدعلی شاه قاجار و مجلس و مشروطه خواهان به عزل برادرزاده و سلطنت او منجر شود با مشروطه خواهان همراهی کرد. در هنگام به توپ بستن مجلس، حاکم فارس بود اما خانه اش عمارت مسعودیه در تهران، تخریب و غارت شد و او ناچار به اروپا رفت.
پس از فتح تهران، بی خبر از راه بادکوبه به ایران آمد اما مجاهدین او را در منجیل دستگیر کردند و با وساطت وزیرمختار انگلستان و پرداخت سیصد هزار تومن جریمه نقدی اجازه بازگشت به اروپا را یافت. نداشتن وجهه در میان عامه مردم، عدم تمایل روس و انگلیس و مخالفت بختیاری ها با او به دلیل قتل حسینقلی خان ایلخانی باعث شد ظل السلطان در سالهای بعد در عرصه سیاسی کشور نقشی نداشته باشد.

مهاجرت به

شهر وین

( از ۱۳۲۷ه.ق. تا ۱۳۳۴ه.ق. )
پس از به توپ بستن مجلس به دست محمدعلی شاه، ظل السلطان ناچار به اروپا رفت. در شهر وین اقامت کرد و پس از فتح تهران به دست مشروطه خواهان و خلع محمدعلی شاه، شتابان به ایران بازگشت اما طرفی نبست، به دست مجاهدین دستگیر و زندانی شد و پس از پرداخت مبلغ هنگفتی آزاد شد و به اروپا بازگشت و تا اواخر جنگ جهانی اول خارج از ایران ماند.


آثار


نویسنده

کتاب "تاریخ سرگذشت مسعودی"


ظل السلطان در این کتاب به نثری ساده و تاحدودی عامیانه خاطرات شکار، بلوک گردی، سفر به فرنگستان و یادداشت های شخصی خود را آورده است.


روابط خانوادگی


نام همسر

نام پدر

ناصر الدین شاه قاجار


مسعود میرزا بزرگترین پسر ناصرالدین شاه بود.

نام پسر

نام برادر

دارای رابطه خانوادگی با

محمد علی شاه قاجار


ظل السلطان عموی محمد علی شاه قاجار بود.

میرزا محسن خان مظفرالملک


ظل السلطان شوهر خواهر محسن خان بود.

ملا عبداللطیف طسوجی


ظل السلطان با دختر ملا عبداللطیف ازدواج کرد.


سایر موارد


شاهزاده

حکومت قاجار


مسعود میرزا خود را لایق ولیعهدی می دانست و در تمام سال های سلطنت ناصر الدین شاه با برادرانش مظفرالدین میرزا و کامران میرزا رقابت می کرد.


مسعود میرزا ظل السلطان

تاریخ تولد ۱۲۶۶ه.ق.
تاریخ درگذشت ۱۳۳۶/۰۹/۲۲ه.ق.
محل تولد شهر تبریز
محل درگذشت شهر اصفهان
ملیت کشور ایران
مدفن شهر مشهد

توضیحات بیشتر:
  • سلطان مسعود میرزا، فرزند ارشد ناصرالدین شاه و سه سال بزرگتر از مظفرالدین شاه بود ولی چون مادرش از خاندان قاجاریه نبود، به ولایتعهدی منصوب نگشت. مادرش عفت السلطنه دختر رضاقلی بیک غلام پیشخدمت بهمن میرزا بود.
  • مسعود میرزا در ابتدا با لقب یمین الدوله، حکومت مازندران و استرآباد و سپس فارس و اصفهان را به عهده گرفت تا این که لقب ظلُّ السلطان یعنی سایه پادشاه را اخذ کرد. در زمان حکومتش بر فارس، به خاطر ظلم فراوان، عزل شد ولی مدتی بعد به اصفهان رفت و تا 34 سال بعد با ستم حکمرانی نمود.
  • ناصرالدین شاه که از استقلال ایلخانی می‌ترسید اسباب قتل حسینقلی خان ایلخانی را فراهم کرد و نوشته‌ای هم در این باب محرمانه به ظل السلطان داد. ناصرالدین شاه معتقد بود اگر ایلخانی را از میان نبرند سلطنت از خانواده قاجار به بختیاری منتقل می‌شود. شب 27 رجب 1299 ق ایلخانی و اسفندیار خان سردار اسعد به همراه علیقلی خان بختیاری سردار اسعد دوم به دعوت ظل السلطان در میدان شاه اصفهان برای مشق سربازان حضور به هم رسانیدند و پس از اتمام مشق به همراه ظل السلطان به عمارت دولتی دعوت شدند و در همان شب مرحوم حسینقلی خان ایلخانی را با زهر مهلک که در یک فنجان قهوه ریخته شده بود به قتل رساندند.
  • ظل السلطان همواره مایل به داشتن نیروی نظامی شخصی بود. بنابراین در اصفهان فوج‌های نظامی با لباس و اسلحه ارتش اتریش تشکیل داد و برای تعلیم آنها از آلمان معلم‌های نظامی استخدام کرد. ظل السلطان بیست و یک هزار سرباز در اختیار داشت.
  • در سال 1301 ه.ق به ناصرالدین شاه پیشنهاد کرد که در ازای دریافت مقام ولایتعهدی، یک میلیون تومان پیشکش نماید. چون ناکام ماند اصرار کرد وزیرجنگ شود. ناصرالدین شاه که از حمایت بی دریغ انگلستان از ظل السلطان و قدرت روزافزون او بیمناک شده بود، در 1305 ه.ق او را از حکومتهایش به جز اصفهان، برکنار و ارتشش را به نایب السلطنه واگذار کرد.
  • مسعود میرزا در اواخر جنگ جهانی اول به اصفهان بازگشت و در عمارت خود در باغ نو منزوی شد. پس از مرگ فرزند دلبندش بهرام میرزا سردار مسعود، در دریای مانش پریشان حواس شد و در دهم تیر ماه 1297ش برابر با 22 رمضان 1336 ق در حدود هفتاد سالگی درگذشت./ ف.م

done in 0.0431 seconds