آخرین ویرایش : May 28, 2012

علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه

مناصب و مشاغل


وزیر

وزارت معارف ایران (دوره قاجار)

( از ۱۲۷۶ه.ق. تا ۱۲۹۸ه.ق. )
در 1276 ه.ق اعتضادالسلطنه که ریاست دارالفنون را هم برعهده داشت به عنوان اولین وزیر علوم و صنایع منصوب شد. اعتضاد السلطنه در این مقام گروهی از مترجمین فرانسوی دان گرد آورد و به تالیف و ترجمه کتب مهم پرداختند از جمله کتاب "گفتار در روش" دکارت را به فارسی ترجمه کردند. اعتضادالسلطنه‌ با ياري‌ ملاعلى‌ محمد اصفهانى‌ يك‌ فصل‌ از آثار الباقيه‌ بیرونی را به‌ فارسى‌ درآورد و ديباچه‌اي‌ بر آن‌ نگاشت. او همچنین طرح تایف نامه دانشوران را ایجاد کرد. وي‌ در دوران‌ تصدي‌ وزارت‌ علوم‌، در پى‌ اصلاح‌ خط فارسى‌ برآمد و در اين‌ زمينه‌ها با آخوندزاده‌ مكاتبه‌ كرد و او نيز فوايد طرح‌ خود را در اصلاح‌ يا تغيير خط فارسى‌ براي‌ وزير علوم‌ مى‌نوشت‌.

رئیس

مدرسه دارالفنون تهران


وی مشهورترین رئیس دارالفنون است. مدرسه دارالفنون ابتدا جزء تشكیلات دربار بود و رئیس مدرسه با حمایت و زیر نظر شخص شاه در كلیه امور مدرسه استقلال كامل داشت و معلمین با اجازه شاه عزل و نصب می‌شدند. این مدرسه تا چهار سال پس از افتتاح زیر نظر یكی از شاهزادگان و یا رجال درباری اداره می‌شد و از آن پس زیر نظر وزارت علوم كه اولین وزیر آن اعتضاد السلطنه بود قرار گرفت. اعتضادالسلطنه در سال ۱۲۴۲ ه.ق کتابخانه شخصی خود را که شامل کتاب‌هایی به زبان‌های فارسی و اروپایی بود به دارالفنون اهدا نمود.

اداره تلگراف (دوره قاجار)

( از ۱۲۷۶ه.ق. )
پس از توفیق اعتضاد السلطنه در احداث خط تلگراف بین تهران تا سلطانیه و از آنجا تا تبریز، اداره تلگراف تاسیس و او به ریاستش انتخاب شد.

عضو

دارالشورای کبری (دوره قاجار)

( از ۱۲۷۶ه.ق. تا ۱۲۹۸ه.ق. )
در سال 1276 ه.ق ناصرالدین شاه علاوه بر کابینه شش نفره وزرا، دارالشورای کبرا را تشکیل داد و علاوه بر وزرا، چهار نفر دیگر از جمله شاهزاده علیقلی اعتضاد السلطنه منصوب کرد.

همکاری با

کتاب "نامه دانشوران"


"نامه دانشوران" کتابی است که در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار زیر نظر اعتضادالسلطنه وزیر علوم  منتشر شد و شامل زندگی‌نامه بسیاری از نامداران علم و ادب بود.


آثار


نویسنده

کتاب " اکسیرالتواریخ "


ت‍اری‍خ ق‍اج‍اری‍ه از آغ‍از ت‍ا س‍ال ۱۲۵۹ ه.ق در دو جلد

کتاب " فلک‌ السعاده‌ "



کتاب " جغرافیای محال‌ مازندران‌ "



رساله در تفصیل رصدخانه مراغه


این رساله محصول‌ بازديد او از آثار بازماندۀ رصدخانۀ مراغه‌ و يادگار سفر او با ناصرالدين‌ شاه‌ به‌ اين‌ شهر در  سال 1276ق‌/ است‌. كتاب‌ مشتمل‌ بر تاريخ‌ رصدخانۀ مراغه‌ و معرفى‌ زيج‌هايى‌ است‌ كه‌ تا آن‌ روز نوشته‌ شده‌ بوده‌ است.

کتاب " دیوان اشعار یا جواهر منظومه "


این کتاب بيشتر با نام‌ شعری و تخلص‌ او، يعنى‌ «فخري‌» شهرت‌ يافته‌ است. اين‌ كتاب‌ كه‌ مشتمل‌ بر غزليات‌ و رباعيات‌ و انواع‌ ديگر شعر است‌، تاكنون‌ به‌ چاپ‌ نرسيده‌. است.

کتاب " تنبیه الخواص فی مقام الاخلاص "


مثنوى‌ عرفانى‌ در حدود 810 بيت‌،  متضمن‌ داستان‌ كلب‌ و شغال‌ است. از اين‌ اثر يك‌ نسخۀ دست‌ نويس‌ در دست‌ است. 

کتاب " نامه ها و مکاتبات منظوم "


 مثنوی به‌ شيوۀ فرهاد و شيرين‌ وحشى‌ بافقى‌ است‌ و از آن‌ چند نسخه‌ در كتابخانة شمارة 1 مجلس‌ شوراي‌ اسلامى‌ و كتابخانة آستان‌ قدس‌ رضوي‌ در دست‌ است.

کتاب " سرگذشت‌ امام‌ زادگان‌ شهر ری "



کتاب " رساله‌ در اوقاف‌ و وقف های لازم‌ در قرآن‌ "




روابط خانوادگی


نام پدر

فتحعلی شاه قاجار


پسر پنجاه و چهارم فتحعلی‌شاه بود.

نام پسر

نام برادر

دارای رابطه خانوادگی با

عبدالصمد میرزا سالور عزالدوله


عبدالصمد میرزا همسر دختر اعتضادالسلطنه (تاجماه خانم) است.

ناصر الدین شاه قاجار


اعتضادالسلطنه عموی پدر ناصرالدین شاه بود.


علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه

تاریخ تولد ۱۲۳۴ه.ق.
تاریخ درگذشت ۱۲۹۸ه.ق.
ملیت کشور ایران

توضیحات بیشتر:
  • علیقلی میرزا پنجاه‌ و چهارمین‌ پسر فتحعلی‌شاه‌ بود. مادرش اصلاً از ارامنه تفلیس و گل پیرهن خانم نام داشت. علیقلی میرزا هنوز سنین‌ جوانی‌ را می‌گذراند که‌ به‌ دستور برادرزاده‌اش‌ محمدشاه‌، سمت‌ کارگزاری‌ و وزارت‌ و پیشکاری‌ مهد علیا همسر شاه‌ و مادر ناصرالدین‌ میرزا ولیعهد را برعهده‌ گرفت‌. به‌ تدریج‌ مهد علیا که‌ زنی‌ زیرک‌ بود، دانش‌ و وفاداری‌ علیقلی‌ میرزا را دریافت‌ و او را در زمره نزدیکان‌ خویش‌ درآورد. چون‌ محمدشاه‌ درگذشت‌، پیش‌ از آنکه‌ ناصرالدین‌ میرزا ولیعهد از تبریز به‌ تهران‌ بیاید، مهدعلیا زمام‌ امور کشور را در دست‌ گرفت‌ و با همکاری‌ اعتضادالسلطنه‌ کارها را حل‌ و فصل‌ می‌کرد و چون‌ غالب‌ دولتمردان‌ خواهان‌ عزل‌ حاج‌ میرزا آقاسی‌ بودند، مهد علیا او را وادار به‌ استعفا کرد و می‌خواست‌ با یاری‌ علیقلی‌ میرزا یکی‌ از معتمدان‌ خود، یعنی‌ میرزا آقاخان‌ نوری‌ را به‌ صدارت‌ بنشاند؛ اما این‌ نقشه‌ عملی‌ نشد و اعتضادالسلطنه‌ در معرض‌ بدگمانی‌ شاه‌ جدید و صدراعظم‌ وی‌ امیرکبیر قرار گرفت‌. بدین‌سبب‌، در سراسر دوران‌ 3 ساله صدارت‌ امیر، اگرچه‌ او محترم‌ می‌زیست‌، منصب‌ مهمی‌ نیافت‌ و کار بزرگی‌ به‌ وی‌ رجوع‌ نشد.
  • ناصرالدین شاه در 1273 به وی لقب اعتضاد السلطنه داد. در سال 1275 ه.ق رئیس دارالفنون و یکسال بعد وزیر علوم شد. از جمله‌ خدمات‌ اعتضادالسلطنه‌، ایجاد خطوط تلگراف‌ در ایران‌ بود. موضوع‌ این‌ اختراع‌ را ملکم‌خان‌ که‌ از جمله‌ مدرسان‌ دارالفنون‌ بود، مطرح‌ ساخت‌ و آوازه آن‌ به‌ گوش‌ شاه‌ رسید؛ او نیز اعتضادالسلطنه‌ را مأمور کرد که‌ با یاری‌ ملکم‌خان‌ و کرسیس اتریشی‌، معلم‌ دیگر دارالفنون‌ خط تلگراف‌ را در تهران‌ راه اندازی کنند. همان سال ( 1274ق‌/1858م‌) بین‌ قصرشاه‌ و باغ‌ لاله‌ زار یک‌ خط تلگراف‌ کشیده‌ شد. چند ماه‌ بعد اعتضادالسلطنه‌ مأمور شد که‌ بین‌ تهران‌ و سلطانیه‌ - ییلاق‌ قاجاریه‌ - خط تلگراف‌ ایجاد کند و بدین‌ کار توفیق‌ یافت‌. او در 1276ق‌ مأمور کشیدن‌ خط تلگراف‌ به‌ تبریز شد.
  • از کارهای‌ دیگر اعتضادالسلطنه‌ اهتمام‌ در تهیه نقشه‌ای‌ برای‌ تهران‌ بود. او به‌ یاری‌ مسیو کرسیس‌ معلم‌ دارالفنون‌ و به‌ دستیاری‌ شاگردانش‌ در آن‌ مدرسه‌ این‌ نقشه‌ را تدارک‌ دید و آن‌ را به‌ چاپ‌ رساند. مشارکت در ترجمه کتب مهم از جمله اقدامات اعتضادالسلطنه بود.
  • ناصرالدین شاه حکومت خلخال را به علیقلی میرزا سپرد اما او برادرش را به نیابت خود فرستاد. حکومت ملایر و تویسرکان نیز به او سپرده شد و در 1289 ه.ق حکومت بروجرد هم بر مناصب وی افزوده شد.
  • اعتضاد السلطنه به مدت 23 سال به مشاغل فرهنگی پرداخت و از این راه در دوران قاجار منشاء خدماتی شد، کتابخانه اعتضادالسلطنه یکی از کتابخانه‌های غنی و معتبر ایران بود. پس از مرگش متأسفانه کتابهای این کتابخانه پراکنده شد و تعدادی از آن بتصرف و تملک کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار درآمد.

done in 0.0249 seconds