آخرین ویرایش : June 26, 2012

سید حسن مدرس

تحصیلات


محل تحصیل

شهر اصفهان


سید حسن در سال 1298 ه.ق. به منظورادامه تحصيل علوم ديني رهسپار اصفهان گرديد و به مدت 13 سال در حوزه علميه اين شهر محضر بيش از سي استاد را درك كرد. ابتدا به خواندن جامع المقدمات در علم صرف و نحو مشغول گشت و مقدمات ادبيات عرب و منطق و بيان را نزد اساتيدي چون ميرزا عبدالعلي هرندي آموخت.در محضر آخوند ملامحمدكاشي كتاب شرح لمعه در فقه و پس از آن قوانين و فصول را در علم اصول تحصيل نمود. يكي از اساتيدي كه دانش حكمت و عرفان و فلسفه را به مدرس آموخت حكيم نامدار ميرزا جهانگير خان قشقايي است. مدرس در طول اين مدت در حضور آيات عظام سيدمحمدباقر درچه‎اي و شيخ مرتضي ريزي و ديگر اساتيد در فقه و اصول به درجه اجتهاد رسيد.

شهر نجف


در 1311 ه.ق برای ادامه تحصیل عازم عتبات شد و به مدت هشت سال در نجف نزد مراجعی چون میرزای شیرازی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی به تحصیل پرداخت.


مناصب و مشاغل


از رجال مذهبی

مذهب شیعه


سید حسن پس از بازگشت از نجف در اصفهان ساکن شد و صبحها در مدرسه جده کوچک اصفهان درس فقه و اصول و عصرها در مدرسه «جده بزرگ» درس منطق و شرح منظومه می گفت. تسلط او در مباحث به هنگام تدریس به اندازه ای بود که از آن زمان به « مدرس» مشهور شد.
مدرس همگام با تدریس، با حربه منطق و استدلال، مبارزه با عوامل ظلم و احجاف به مردم را آغاز کرد. او که خود زندگی ساده ای داشت با متنفذین و مالکین بزرگ اصفهان که همواره منافع خود را بر همه چیز ترجیح می دادند، به مخالفت برخاست. در دوره استبداد صغیر، پس از شکست قوای دولتی، اداره امور شهر اصفهان به انجمن ولايتي سپرده شد. صمصام السلطنه كه به عنوان فرمانده نيروهاي مسلح عشاير بختياري نقش مهمي در ماجراي مشروطيت داشت در رأس حكومت اصفهان قرار گرفت و در بدو امر مخارج قوا و خساراتي را كه در جنگ با استبداد قاجاريه به ايشان وارد آورده بود به عنوان غرامت از مردم اصفهان آنهم با ضربات شلاق طلب نمود. مدرس كه در جلسه انجمن ولايتي اصفهان حضور داشت و نيابت رياست آن را عهده دار بود با اعمال صمصام السلطنه به مخالفت برخاست، حاکم ابتدا درصدد تبعید مدرس برآمد اما به دلیل حمایت مردم راه بجایی نبرد، منازعه صمصام و مدرس، به ترور مدرس به دست افرادی از ایل بختیاری منجر شد که ناکام ماند.

نماینده

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۲۸۸ه.ش. تا ۱۲۹۰ه.ش. )
در 1288 ه.ش همزمان با تشکیل دوره دوم مجلس شورای ملی که پس از استبداد صغیر برپا شد، نورالله نجفی اصفهانی از سوی آخوند خراسانی و عبدالله مازندرانی به‌عنوان یکی از مجتهدان طراز اول به مجلس شورای ملی معرفی گردید که وی نیز مدرس را برای این امر معرفی نمود و از سوی مجلس نیز پذیرفته شد. در اواخر مجلس دوم از مخالفين اولتيماتوم روسيه به ايران بود.
مدرس در دوره سوم (1293 ه.ش) نیز از طرف مردم تهران به نمایندگی انتخاب شد؛ ولی این مجلس به علت فشار خارجی و آغاز جنگ جهانی اول یکسال بیشتر دوم نیاورد.

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۳۰۰ه.ش. تا ۱۳۰۶ه.ش. )
به نمايندگي از تهران وارد مجلس چهارم شد و رهبري اکثريت مجلس را به عهده داشت. مدرس همچنين در اين دوره نايب رئيس مجلس بود. او در اين دوره به همراه همفکران خود با اعتبارنامه ‏هاي نمايندگان طرفدار قرارداد 1919 به مخالفت پرداخت. در دوره پنجم مجلس، زمزمه تغيير رژيم که از اواخر مجلس چهارم آغاز شده بود ادامه يافت و مدرس از مخالفان سياست سردار سپه و تغيير رژيم شاهنشاهي به جمهوري بود و از موافقين اين حرکت در مجلس سيلي خورد.
یکی از وقاع مهم مجلس پنجم استیضاح رضاخان، سرانجام در روز 7مرداد 1304 ه.ش مدرس به همراه شش تن دیگر از نمایندگان مخالف بود که رضاخان رئیس‌الوزراء را به دلیل سوء سیاست داخلی و خارجی، قیام و اقدام بر ضد قانون اساسی و حکومت مشروطه استیضاح نمودند. جلسه استیضاح تبدیل به محل منازعات طرفداران سردارسپه و طرفداران مدرس گردید. اما، رضاخان توانست مقدمات تصویب انقراض قاجاریه را فراهم کند و در آبان 1304 ه.ش به پادشاهی ایران رسید.
مجلس ششم در اولين سال سلطنت رضاخان شروع به کار کرد. اکثر نمايندگان آن با اعمال نفوذ رضاخان انتخاب شده بودند ولي در تهران به رغم تقلباتي که صورت گرفت، چند نفري از نمايندگان واقعي مردم توانستند به مجلس راه يابند من جمله آيت الله مدرس که نماينده اول تهران شد. انتخاب او به عنوان نماينده مصونيت سياسي برايش فراهم کرد و رضاخان نتوانست او را دستگير کند ولي محدوديتهايي از جهت رفت و آمد با مردم برايش فراهم آورد. 
در مجلس ششم، کابينه مستوفي الممالک  به دليل حضور وثوق الدوله و فروغي با مخالفت برخي نمايندگان مجلس ششم من جمله دکتر مصدق مواجه شد، اما مدرس برای به تعویق انداختن استقرار دیکتاتوری رضاشاه، خواهان رأي اعتماد مجلس به اين کابينه شد.

رئیس

مدرسه سپهسالار در تهران

( از ۱۳۰۴/۰۴ه.ش. تا ۱۳۰۷/۰۷ه.ش. )
مدرس در 27 تير ماه 1304 ش عهده‎دار توليت اين مدرسه گشت براي اينكه طلاب علوم ديني از اوقات خود استفاده بيشتري نموده، و با جديت افزونتري به كار درس و مباحثه بپردازند براي اولين بار طرح امتحان طلاب را به مرحله اجرا درآورد و به منظور حسن اداره اين مدرسه، نظام نامه‎اي تدوين كرد و امور تحصيلي طلاب را مورد رسيدگي قرار داد و براي احيا و آباداني روستاها و مغازه‎هاي موقوفه مدرسه زحمات زيادي را تحمل كرد.


گرایشات


رهبر

کمیته دفاع ملی ایران

( ۱۲۹۵ه.ش. )
در جنگ جهانی اول نیروهای روسیه، انگلیس و عثمانی، بدون توجه به بی‌طرفی ایران، وارد کشور شدند به درگیری با یکدیگر پرداختند. در 1295 ه.ش بیست و هفت نفر از نمایندگان مجلس و گروهی از رجال سیاسی و مردم عادی به منظور مقابله با تجاوزات روس و انگلیس به ایران، به طرف قم حرکت کردند و در آن شهر «کمیته دفاع ملی» را تشکیل دادند و یک هیأت 4 نفری را برای اداره امور برگزیدند که مدرس یکی از آنان بود. دولت مهاجرین از روس ها شکست خورد و به کرمانشاه عقب نشست.
آيت‌الله مدرس براي جمع‌آوري نيرو به اصفهان رفت و از حمايت حاج آقا نورالله اصفهاني برخوردار شــد. عده اي از مهاجرين هم به کرمانشاه رفتند و دولت مهاجرت را به رياست نظام‌السلطنه تشکيل دادند. مدرس در اين زمان در کرمانشاه حضور نداشت ولي او را به وزارت عدليه و اوقاف برگزيدند و آيت‌الله مدرس نيز براي انجام وظيفه به کرمانشاه رفت، دولت مهاجرين به رغم برخورداري از حمايت ايلات و عشاير نتوانست کاري از پيش ببرد و پس از تحمل چند شکست از روسها ناچار به عثماني عقب نشيني کرد.

مخالف با

قرارداد 1919


مدرس، ابتدا با روي کار آمدن وثوق ‏الدوله موافق و همراه بود ولي پس از قرارداد 1919 يکي از مخالفين اين قرارداد شد.بر اثر مخالفت‌های مدرس در مجلس و افکار عمومی، مجلس قرارداد مذکور را رد کرد.


حوادث مهم زندگی


مشارکت در

قیام سعادت

( ۱۳۰۳ه.ش. )

تبعید به

شهر قزوین

( از ۱۲۹۹/۱۲ه.ش. تا ۱۳۰۰/۰۳ه.ش. )
سید ضیاء طباطبایی پس از کودتای سوم اسفند 1299 ه.ش به نخست وزیری رسید و دستور داد سیاستمداران مهم کشور از جمله مدرس را دستگير کنند. مدرس چند روزي در محل قزاقخانة قديم زنداني بود تا اين که به قزوين تبعيد شد و تا پايان کار کابينة سيد ضياء، در تبعيد باقي ماند.

مهاجرت به

شهر استانبول

( از ۱۲۹۵ه.ش. تا ۱۲۹۷ه.ش. )
پس از شکست دولت مهاجرین از روسها در کرمانشاه، مدرس هم به عثماني رفت و براي امرار معاش در مدرسه ايرانيان اسلامبول مشغول تدريس شد و پس از پايان جنگ بنا به دعوت دولت وقت به ايران بازگشت.


سید حسن مدرس

تاریخ تولد ۱۲۴۹ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۱۶ه.ش.
ملیت کشور ایران

توضیحات بیشتر:
  • دوران کودکی سید حسن در زواره و سرابه سپری گشت و با مهاجرت به قمشه، پدرش وی را به سید عبدالباقی - جدش - سپرد تا در تعلیم و تربیت فرزند خویش همت بگمارد و سید حسن مقدمات علوم اسلامی را نزد جد خویش فرا گرفت.
  • به حوزه علمیه اصفهان و نجف رفت و در محضر اساتید بزرگ حوزه های علمیه تلمذ کرد. پس از رسیدن به اجتهاد به اصفهان بازگشت و به تدریس پرداخت.
  • در مجلس شورای ملی دوم از مجتهدین بود و در دوره های بعدی مجلس یکی از نمایندگان تاثیرگذار و رهبر اقلیت بود. در مجلس سوم به مهاجرین پیوست و مدتی به استانبول رفت. پس از بازگشت، در مخالفت با دولت صمصام ‏السلطنه و ضعف دولت مرکزی در حضرت عبدالعظیم متحصن شد.
  • با انقراض سلطنت از قاجاریه و پادشاهی رضاخان مخالفت کرد، پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه در آبان 1305ش مدرس مورد سوء قصد قرار گرفت و از ناحیه دست مجروح شد ولی او همچنان بر ضد شاه جدید فعال بود. مدرس به مجلس هفتم راه نیافت و به تدریس در مدرسه سپهسالار ادامه داد.
  • در مهر ماه 1307 ه.ش سرتیپ محمد درگاهی رئیس شهربانی وقت به دستور رضاشاه او را دستگیر و به خواف تبعید کرد و پس از 9 سال در آذر ماه 1316 ه.ش به دست عوامل شهربانی در همان محل به شهادت رسید.
  • مدرس در 24 سالگی بر رسائل شیخ انصاری حاشیه نوشت، تألیفات دیگر او عبارتند از: رسالة سهو الامام و الماموم، رساله فی قضاء الفوائت، رسالة فی ضمان الغاصب المغضوب الفائت، رسالة فی بعض مسائل العده، حاشیه بر کتاب النکاح شیخ محمدرضا نجفی مسجد شاهی، اصول تشکیلات عدلیه.

done in 0.0379 seconds