آخرین ویرایش : September 2, 2012

میرزا حسین خان سپهسالار مشیرالدوله

مناصب و مشاغل


صدراعظم

حکومت قاجار

( از ۱۲۸۸ه.ق. تا ۱۲۹۰ه.ق. )
بعد از اینکه ناصرالدین شاه میرزا محمد خان سپهسالار را از صدارت برکنار نمود (1283 ه.ق)، تشکیلات سابق مبنی بر تقسیم وظایف بین چند نفر را مجددا برقرار نمود اما نتیجه مطلوبی نداشت تا با میرزا حسین خان مشیرالدوله دیدار کرد و او را به ایران آورد. میرزا حسین خان در 1288ه.ق منصب وزارت جنگ و لقب سپهسالاری گرفت و چند هفته بعد به صدارت رسید. سپهسالار کوشید تا نظم ایجاد کند، مقامات دولتی را از خویشاوندبازی منع کرد و برای انتظام امور دولتی نطامنامه نوشت. به سبک اروپا وزارتخانه ساخت و حدود مسئولیت هر وزارتخانه، ترتیب مراجعات مردم، ساعات کار اداری، ترتیب استخدام و میزان حقوق مستخدمین را مشخص کرد. چند ماه از صدارتش نگذشته بود که قحطی بزرگ رخ داد که بیش از یک میلیون نفر در اثر گرسنگی و بیماری مردند و ازدحام فقرا و درماندگان صدراعظم را از کارهای دیگر بازداشت.
از نظر سیاست خارجی سپهسالار به انگلیسی ها نزدیک شد. انگلیسی ها از شوق صدراعظم برای ترقی ایران استفاده کردند تا به خواسته های خود در تعیین حدود سیبستان و بلوچستان و کسب امتیازات اقتصادی و معامله با روس ها بر سر آسیای میانه دست یابند. آنچه بیش از همه اقدامات سپهسالار موجب بدنامی وی گردید، اعطای امتیاز استخراج کلیه معادن ایران به دورویتر تبعه انگلستان در 1289 ه.ق (1872 م) بود. این قرارداد به دلیل ناتوانی دورویتر از اجرای مفاد آن ملغی شد اما امضای قرارداد موجب برانگیختن افکار آزادیخواهانه شد. شیوه صدراعظم در باز کردن پای اروپاییان به ایران و بردن شاه به فرنگ با مخالفت روحانیون بخصوص ملا علی کنی روبرو شد. نارضایتی شاهزادگان قاجار از عدم همراهی شاه در سفر اروپا موجب عزل سپهسالار شد.

وزیر

وزارت خارجه ایران (دوره قاجار)

( از ۱۲۹۲ه.ق. تا ۱۲۹۷ه.ق. )
ناصرالدین شاه که از بست نشینی شاهزادگان برای عزل سپهسالار ناراضی بود، دستور داد مجلسی پیرامون امتیازنامه رویتر تشکیل شود، نتیجه این مجلس انتقاد از عملکرد میرزا سعیدخان معتمد الملک بود که به برکناری او منجر شد. سپهسالار به تهران فراخوانده شد و امورخارجه را به دست گرفت. سپهسالار در فاصله سال های 1292 تا 1294 ه.ق تلاش کرد تا اصلاحاتی به وجود آورد و روزنامه ای به دو زبان فارسی و فرانسه به نام لاپاتری (وطن) تاسیس کرد که پس از چاپ اولین شماره به دلیل نوشتن از آزادی و مساوات به امر شاه تعطیل شد.
سپهسالار که از بی مهری انگلیسی ها ناراحت بود، پس از عزل از صدارت در مقام وزیر امور خارجه به روس ها نزدیک شد و در مذاکرات تعیین خطوط مرزی با روس ها (قرارداد آخال) کوک تپه و دشت گرگان را به روسها واگذار کرد. در 1295 ه.ق مجددا شاه را به اروپا برد. در سال 1297 ه.ق از مناصبش معزول شد.

وزارت جنگ ایران (دوره قاجار)

( از ۱۲۸۸ه.ق. تا ۱۲۹۷ه.ق. )
در 1288 ه.ق ناصرالدین شاه جهت سامان دادن به اوضاع سپاهیان ایران، مشیرالدوله را به وزارت اعظم عساکر منصوب و به او لقب سپهسالاری اعطا کرد. سپهسالار به انتظام وزارت جنگ و امور عسکریه پرداخت.

حاکم

منطقه گیلان

( ۱۲۹۰ه.ق. )
ناصرالدین شاه پس از بازگشت در سفر اول اروپا، با بست نشینی عده ای از شاهزادگان و مخالفین مشیرالدوله در تهران مواجه شد که خواستار برکناری صدراعظم بودند. به صوابدید شاه، صدراعظم در رشت ماند و حاکم گیلان شد.

منطقه خراسان

( ۱۲۹۸ه.ق. )
در سال 1298 ه.ق به حکومت خراسان و تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد، چند ماه بعد فوت کرد.

سفیر

سفارت ایران در عثمانی

( از ۱۲۸۵ه.ق. تا ۱۲۸۷ه.ق. )
در 1285ه.ق بعد از ده سال اشتغال به سمت کنسولی در استانبول به تهران احضار و به عنوان سفیر کبیر ایران در دربار عثمانی انتخاب و ملقب به «مشیرالدوله» گردید. در 1287 ه.ق ترتیب عزیمت ناصرالدین شاه به عتبات را فراهم ساخت و در این سفر از مفاسد و ضرورت اصلاحات بسیار سخن گفت و شاه را به تجددگرایی و دیدار از اروپا تشویق کرد.

وزیر مختار

سفارت ایران در عثمانی

( از ۱۲۷۵ه.ق. تا ۱۲۸۵ه.ق. )
با سمت وزیر مختاری به دربار سلطان عبدالمجید راه یافت. اقامت طولانی در استانبول باعث شد علاوه بر حقوق و مزایای خوب با دستاوردهای اروپا و جنبش‌ مشروطه‌طلبی و تکاپوی روشنفکران عثمانی برای دستیابی به قانون اساسی و بنای مجلس قانون‌گذاری آشنا شود.

کنسول

کنسولگری ایران در تفلیس (دوره قاجار)

( از ۱۲۷۱ه.ق. تا ۱۲۷۵ه.ق. )
در زمان صدارت آقاخان نوری با سمت ژنرال کنسولی عازم تفلیس شد. در دوران خدمتش در تفلیس از شرایط جنگی میان روسیه و عثمانی و کمبود گندم استفاده کرد و با واردات گندم از ایران و گرانفروشی ثروت فراوانی به دست آورد.

شارژدافر

کنسولگری ایران در بمبئی (دوره قاجار)

( از ۱۲۶۷ه.ق. تا ۱۲۷۰ه.ق. )
امیرکبیر او را که در مضیقه مالی بود به کارپردازی بمبئی هند اعزام کرد. در دوران اقامت در بمبئی با تصاحب ثروت تاجری ایرانی که وارث نداشت و شرط بندی در مسابقات اسبدوانی متمول شد.

موسس

مدرسه سپهسالار در تهران


میرزا حسین خان سپهسالار قسمت عمده اموالش را وقف ساختن مدرسه و مسجد سپهسالار در بهارستان کرد.

اداره انطباعات و دارالترجمه شاهی




روابط خانوادگی


نام پدر

نام برادر

دارای رابطه خانوادگی با

فتحعلی شاه قاجار


میرزا حسین خان با ماه تابان خانم یکی از دختران فتحعلی شاه ازدواج کرد ولی فرزندی نداشت.


میرزا حسین خان سپهسالار مشیرالدوله

تاریخ تولد ۱۲۴۳ه.ق.
تاریخ درگذشت ۱۲۹۸ه.ق.
محل درگذشت شهر مشهد
ملیت کشور ایران

توضیحات بیشتر:
  • میرزا حسین خان فرزند بزرگ امیر دیوان، در هنگام حکومت پدرش در اصفهان نایب او بود. وی مورد لطف و توجه امیرکبیر قرار گرفت که او را به تحصیل تشویق نمود. میرزا حسین به همراه برادرش میرزا یحیی به فرانسه رفت و زبان فرانسوی آموخت، پس از بازگشت به خدمت وزارت امور خارجه درآمد.
  • در سال 1288 ه.ق ناصرالدین شاه پس از سفر عتبات میرزا حسین خان مشیرالدوله را با خود به ایران آورد و وزارت عدلیه را به او واگذار کرد. میرزا حسین خان پس از چند ماه به سپهسالاری (وزارت جنگ) و صدارت نایل شد و عدلیه را به پاشاخان امین الملک سپرد.
  • سپهسالار در سال 1290ه.ق ناصرالدین شاه را به اروپا برد ولی در بازگشت از سفر، در اثر توطئه شاهزادگان و وزرا، به حکم شاه از مناصب و مشاغل قبلی معزول گشت و تنها حکومت گیلان به وی واگذار شد. پس از چند ماه به تهران احضار گردید و ناصرالدین شاه امور مملکتی را بین میرزا یوسف مستوفی الممالک و میرزا حسین خان (مشیرالدوله) تقسیم کرد، امور مالیه و داخله را به مستوفی الممالک و امور جنگ و خارجه را به مشیرالدوله سپرد و به او لقب سپهسالار اعظم داد. در سال 1297 ه.ق از مناصبش معزول شد.
  • در سال 1297 ه.ق مدتی حاکم قزوین بود، برای سرکوب فتنه شیخ عبیدالله عازم آذربایجان شد و سپس برای تعزیت قتل الکساندر دوم و تهنیت جلوس الکساندر سوم به پطرزبورگ اعزام شد. پس از بازگشت در سال 1298 ه.ق به حکومت خراسان و تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد، چند ماه بعد شاه سفری به خراسان نمود که در حین آن، سپهسالار فوت نمود و معروف است به امر شاه مسموم شد/ف.م

done in 0.026 seconds