آخرین ویرایش : October 26, 2012

محمد معین

تحصیلات


محل تحصیل

شهر رشت


معین تحصیلات دبستانی را در دبستان اسلامی انجام داد، و دوره شش ساله ابتدایی را ظرف دو سال پایان رساند. در رشت دوره اول متوسطه را در دبیرستان نمره ۱ (که بعدها به نام دبیرستان دولتی شاهپور خوانده شد) به اتمام رساند.

مدرسه دارالفنون تهران



دوره دوم متوسطه را در رشته ادبی در دبیرستان دارالفنون تهران به پایان رساند. در اوان تحصیل در دبیرستان، صرف و نحو عربی و بخشی از علوم قدیمه را نزد پدربزرگش و مرحوم سید مهدی رشت‌آبادی فرا گرفت.

دانشسرای عالی تهران

( از ۱۳۱۰ه.ش. تا ۱۳۱۳ه.ش. )

در سال ۱۳۱۰ در دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه علوم تربیتی به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۱۳ با نوشتن پایان‌نامه‌ای به زبان فرانسه در مورد شاعر فرانسوی «لوکنت دولیل» در رشته ادبیات و فلسفه به اخذ مدرک کارشناسی نایل شد.

دانشگاه تهران

( تا ۱۳۲۱/۰۶/۱۷ه.ش. )
در حین تصدی معاونت و سپس کفالت اداره دانشسراها در وزارت فرهنگ، برای دوره دکتری در ادبیات فارسی دردانشگاه تهران ثبت نام نمود. پس از چندی با حفظ سمت به دبیری دانشکده ادبیات منصوب گردید. در روز سه شنبه ۱۷ شهریور سال ۱۳۲۱ از پایان‌نامه دکتری خود با عنوان «مزدیسنا و تاثیر آن در ادبیات پارسی» دفاع کرد. پایان‌نامه او با راهنمایی ابراهیم پورداوود با قید «بسیار خوب» پذیرفته شد و محمد معین به عنوان نخستین فارغ‌التحصیل دورهٔ دکتری ادبیات فارسی در ایران شناخته شد.


مناصب و مشاغل


رئیس

موسسه لغت نامه دهخدا

( از ۱۳۳۴ه.ش. تا ۱۳۵۰ه.ش. )
از آغاز سال ۱۳۲۵ شمسی که چاپ لغت‌نامه دهخدا طبق قانون، در مجلس شورای ملی آغاز شد، دکتر معین به همکاری علی‌اکبر دهخدا برگزیده شد. در دی ماه ۱۳۳۴ با موافقت علی‌اکبر دهخدا، سازمان لغتنامه از منزل شخصی دهخدا به مجلس شورای ملی منتقل شد و طبق وصیت نامه دهخدا، دکتر معین به ریاست امور علمی آن سازمان منصوب گردید. در اسفند ۱۳۳۶ سازمان مذکور به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران انتقال یافت و طبق اساسنامه مصوب شورای دانشگاه، ریاست سازمان لغت‌نامه به عهده دکتر محمد معین گذاشته شد. وی این سمت را تا آخرین روزی که دچار سکته گردید به عهده داشت.

عضو

شورای عالی فرهنگ در تهران

( از ۱۳۳۱ه.ش. تا ۱۳۳۳ه.ش. )

فرهنگستان ایران

( از ۱۳۳۷ه.ش. )

در تابستان ۱۳۳۷ بنا به تصویب هیئت وزیران ایران، به عضویت فرهنگستان ایران انتخاب شد و این انتخاب در پاییز ۱۳۴۰ از طرف هیئت وزیران مجدداً تایید شد.

مدرس

دانشکده ادبیات دانشگاه تهران

( از ۱۳۲۱ه.ش. )

پس از فارغ التحصیلی از دانشکده ادبیات به سمت دانشیار و سپس به سمت استاد کرسی «تحقیق در متون ادبی» در دانشکده ادبیات برگزیده شد.


آثار


نویسنده

کتاب "فرهنگ معین"



دوره کامل فرهنگ فارسی، شامل لغات فارسی، لغات و ترکیبات عربی متداول در فارسی، لغات اروپایی که به تدریج در فارسی وارد شده و اعلام اشخاص، اعلام جغرافیایی، در هفت هزار و نهصد صفحه و در شش مجلد. تهران: انتشارات امیر کبیر.

کتاب "اسم مصدر- حاصل مصدر"

( ۱۳۳۱ه.ش. )
ناشر انتشارات امیرکبیر در تهران.

کتاب "مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی"

( ۱۳۲۶ه.ش. )
انتشارات دانشگاه تهران

کتاب "حافظ شیرین سخن"

( ۱۳۱۹ه.ش. )

جلد دوم این کتاب هنوز منتشر نشده است.

مترجم

کتاب "روانشناسی تربیتی"

( ۱۳۱۶ه.ش. )
ترجمه از «علم النفس و آثاره فی التربیه و التعلیم» تالیف علی الجارم و مصطفی امین. اهواز: انتشارات اداره فرهنگ خوزستان.

پژوهشگر

کتاب "ایران"

( ۱۳۳۶ه.ش. )
تالیف دکتر ر. گیرشمن. ایران. تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتب.


سایر موارد


نام شاگردان وی


محمد معین

تاریخ تولد ۱۲۹۳ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۵۰/۰۴/۱۳ه.ش.
محل تولد شهرستان آستانه اشرفیه
محل درگذشت شهر تهران
ملیت کشور ایران
مدفن شهرستان آستانه اشرفیه

توضیحات بیشتر:
  • پدرش شیخ ابوالقاسم از روحانیان شهر بود. شش ساله بود که نخست مادرش طلعت و شش روز بعد پدرش ابوالقاسم را از دست داد و تحت سرپرستی پدر بزرگش محمدتقی معین العلما که از روحانیون مورد احترام زادگاهش بود، قرار گرفت.
  • پس از اخذ مدرک تحصیلی از دانشسرای عالی، طی دوره شش ماهه دانشکده افسری احتیاط، شش ماه اول سال 1314 ه.ش را به خدمت افسری گذرانید و در مهرماه آن سال به دبیری دبیرستان شاهپور اهواز منصوب شد. پس از سه ماه، ریاست دانشسرای شبانه‌روزی اهواز را یافت و در عین حال عضویت تحقیق اوقاف و ریاست پیشاهنگی و تربیت بدنی استان ششم به عهده وی بود. در همین ایام به وسیله مکاتبه آموزشگاه روانشناسی بروکسل، که تحت نظر Elmer Knowles روانشناس اداره می‌شد، روانشناسی عملی را فراگرفت و در سال 1318ه.ش به تهران بازگشت.
  • در سال 1321 ه.ش با بانو مهین امیرجاهد دختر امیر جاهد (مدیر سالنامه پارس) ازدواج کرد که ثمره این ازدواج پنج فرزند است.
  • در تابستان سال 1333 ه.ش به دعوت دانشگاه هاروارد به آمریکا رفت و از موسسات فرهنگی و فنی و هندی شرق آمریکا دیدار کرد. پس از آن در کتابخانه‌ها و موزه‌های لندن و پاریس نیز مطالعاتی بعمل آورد.در تابستان 1336ه.ش جزو هیئت اعزامی دولت و دانشگاه تهران به کنگره خاورشناسی در مونیخ به اروپا رفت و مدتی در سوئیس و آلمان به پژوهش پرداخت.
  • در آذر ماه 1336 به دعوت دانشگاه‌های مسکو و لنینگراد و باکو، برای بازدید از موسسات علمی و سخنرانی در زمینه فرهنگ و ادب ایران و رفع بعض اشکالات متون ادبی و دستور زبان فارسی به کشور اتحاد جماهیر شوروی سفر کرد. سپس به لاهور رفت. در فروردین1337 از طرف «مرکز ملی پژوهش‌های علمی» فرانسه (CNRS) برای ایراد سخنرانی‌ها در دانشگاه پاریس دعوت شد و تا آخر تابستان آن سال در فرانسه بود. ضمناً چندی در کتابخانه‌ها و موزه‌های بلژیک و هلند به مطالعه پرداخت. در سال 1342ه.ش طبق دعوت دانشگاه پرینستون آمریکا به آن کشور رفت.
  • در کنگره‌های هزاره ابن سینا، هفتصدمین سال خواجه نصیرالدین طوسی، آزادی فرهنگ که در تهران برگزار شد، عضویت داشت و در آنها به ایراد سخنرانی پرداخت. از تاریخ 9 تا 15 شهریور 1345 ه.ش ریاست کمیسیون ادبیات را در کنگره جهانی ایران‌شناسان عهده دار بود.
  • در آذرماه 1338 از نیما یوشیج، پیشوای شعر نو در ایران وصیت نامه‌ای بدست آمد که در آن دکتر معین را بدون اینکه دیده باشد، به عنوان وصی تعیین کرده بود تا اشعار وی را بررسی کند و قسمت لازم را انتشار دهد و انتخاب و طبع اشعار نیز تحت نظر وی باشد.
  • محمد معین در 9 آذر 1345 ه.ش پس از بازگشت از ترکیه، در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دچار بیهوشی موقت شد. بلافاصله به بیمارستان آریا در تهران منتقل شد و بستری گردید. گفته می‌شود که در اثر اشتباه پزشک به حالت اغما فرورفت. وی را جهت معالجه بیشتر در تاریخ 14 مرداد 1346 ه.ش به کشور کانادا منتقل کردند. ولی چون بهبودی در وضعیت او مشاهده نشد، در 15 آبان 1346 ه.ش به ایران بازگردانده شد و در بیمارستان فیروزگر بستری شد. دکتر محمد معین در روز 13 تیرماه 1350 ه.ش در همان بیمارستان درگذشت. وی را در زادگاهش، آستانه اشرفیه، به خاک سپردند.
  • مقالات وی در موضوعات ادب، تاریخ ادیان، ایران دوره قبل از اسلام و عهد اسلامی، تاریخ ادبیات، آثار باستانی، علوم تربیتی و ... بالغ بر دویست مقاله است.

done in 0.0391 seconds