آخرین ویرایش : December 16, 2012

ابوالقاسم خان ناصر الملک

تحصیلات


محل تحصیل

دانشگاه آکسفورد

( تا ۱۲۶۱ه.ش. )


مناصب و مشاغل


نایب السلطنه

حکومت قاجار

( از ۱۲۸۹ه.ش. تا ۱۲۹۳ه.ش. )
ناصرالملک با اکثریت ضعیفی (40 رأی) در اول مهرماه 1289 ه.ش به نیابت سلطنت احمد شاه تعیین شد. وقتی مراتب را تلگرافی به وی اطلاع دادند، ناصرالملک برای قبول چنین پستی شرایط سنگین قائل شد که از جمله ماهیانه یکصد هزار ریال حقوق بود.
ناصرالملک سپهدار تنکابنی را مامور تشکیل کابینه کرد و از او خواست به بهانه اینکه دیگر خطری مشروطیت را تهدید نمی‌کند مجاهدین را خلع سلاح کند. در رویداد اخراج مورگان شوستر آمریکایی زمانی که مجلس تن به اولتیماتوم روس‌ها نداد، ناصرالملک مجلس را منحل و و نشریات را توقیف نمود عملاً نوعی دیکتاتوری بوجود آورده و از انجام انتخابات مجلس تا زمانی که احمد شاه به سن قانونی نرسیده بود خودداری کرد.
ناصرالملک چهارسال نایب‌السلطنه ایران بود. گاهی در لندن و زمانی در تهران به امور رسیدگی می‌کرد. سرانجام چند روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول، بار سنگین سلطنت را بر دوش احمدشاه که تازه به سن 18 سالگی رسیده بود، گذاشت و با وصول مطالبات گذشته خود به انگلستان رفت.

رئیس الوزرا

حکومت قاجار

( از ۱۲۸۶/۰۸ه.ش. تا ۱۲۸۶/۱۰ه.ش. )
نمایندگان مجلس شورای ملی پس از ساقط کردن کابینۀ میرزا احمدخان مشیرالسلطنه در نشستی محرمانه و خصوصی میرزا ابوالقاسم خان ناصرالملک را نامزد «رئیس الوزرائی» نمودند. محمدعلی شاه نیز بر این تصمیم صحه نهاد و فرمان رئیس­ الوزرائی ناصرالملک را در سوم آبان ماه 1286 ه.ش. صادر کرد. ناصرالملک بعد از چند روز مشورت با نمایندگان بدون خواستن نظر شاه، وزیران خود را به مجلس معرفی کرد و چون بیشتر افراد این کابینه با هم ارتباط خانوادگی داشتند به «کابینه خانوادگی» مشهور شده است.
اولین اقدام ناصرالملک برای ایجاد تفاهم بین شاه و مجلس این بود که شاه و شاهزادگان بلافاصله در مجلس حضور یابند و برای حفظ مشروعیت و صیانت از قانون اساسی سوگند وفاداری به مشروطیت یاد کنند. محمدعلی شاه از این پیشنهاد ناصرالملک استقبال کرد و قرار شد مجلس روزی برای سوگند شاه و شاهزادگان تعیین کند؛ بدین ترتیب شاه و شاهزادگان در روز 19 آبان 1286 ه.ش در مجلس حضور یافتند و این سوگند را به جا آوردند.
اقدام دیگر او سر و سامان دادن به بودجه مملکت و کاستن از بودجه شاه، شاهزادگان و دربار بود. در دوره ناصرالملک بود که برای اولین بار، مجلس بودجه‌ای را برای کل کشور تدوین کرد و به این ترتیب توانست گام بلندی در راه اصلاح شیوۀ بودجه‌ریزی که پایه و اساس هر حکومتی است، بردارد و وظیفۀ خود را که نظارت در امر دخل و خرج مملکت است، اجرا کند.
اگر چه محمدعلی شاه و شاهزادگان در باطن فوق‌العاده ناراضی بودند ولی در ظاهر مخالفتی از خود نشان ندادند و در عوض بعضی از شاهزادگان و درباریان با اجیر کردن تعدادی از اوباش، نظم عمومی را مختل کرده و دست به اغتشاش زدند. پس از واقعه توپخانه و افزایش اختلاف بین شاه و مجلس، محمدعلی شاه او را برکنار و زندانی کرد.

وزیر

وزارت مالیه ایران(دوره قاجار)

( از ۱۲۷۵ه.ش. تا ۱۲۷۶ه.ش. )
در سال 1315ه.ق که امین‌السلطان از صدارت معزول و بهمن همان سال امین‌الدوله صدراعظم شد، ناصرالملک را به جای میرزا عبدالوهاب‌خان نظام‌الملک (شوهرخواهر خود) بر مسند وزارت دارایی نشاند.تا با اطلاعاتی که از علوم جدید مالی داشت، سرو صورتی به خزانه و مالیه بدهد. ناصرالملک می خواست اصول مالیاتی قدیم را برهم زند و به جای سیستم سیاق، درامد و هزینه را مشخص کند. اما با کنار رفتن امین الدوله او نیز برکنار شد.

وزارت مالیه ایران(دوره قاجار)

( ۱۲۸۶ه.ش. )
ناصرالملک به عنوان نخستین وزیر مالیه از مجلس شورای ملی رای اعتماد گرفت و در کابینه های وزیرافخم و امین السلطان (اتابک) به وزارت مالیه برگزیده شد. در اولین اقدام دستور داد که در وزارتخانه میز و صندلی بگذارند.

حاکم

منطقه همدان


پس از مرگ محمودخان تمام دارایی و مناصب او، از جمله حکومت همدان به نوه اش، ابوالقاسم خان منتقل شد. 


روابط خانوادگی


نام پسر

نام پدربزرگ

دارای رابطه خانوادگی با

حسین علاء


حسین علا با تنها دختر ناصرالملک ازدواج کرد.

علیقلی خان بهاء الملک


ناصرالملک پسرعمو و برادرزن بهاء الملک بود.

علیرضا قره گوزلو


بهاء الملک خواهرزاده ناصر الملک بود.

یحیی قره گوزلو


ناصرالملک دایی اعتماد الدوله بود.


ابوالقاسم خان ناصر الملک

تاریخ تولد ۱۲۴۵ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۰۶/۱۰/۰۴ه.ش.
ملیت کشور ایران
مدفن حرم شاه عبدالعظیم حسنی در شهر ری

توضیحات بیشتر:
  • ابوالقاسم خان قره گوزلو همدانی پسر احمدخان بود، پدرش نظامی بود و او در دامان پدربزرگش رشد یافت. در سال 1295 ه.ق در سفر دوم ناصرالدین شاه به اروپا، محمودخان که از ملتزمین رکاب بود، ابوالقاسم را برای تحصیل به لندن برد. پس از فراغت از تحصیل در سال 1302ه.ق. به خواهش پدر بزرگش از طرف ناصرالدین شاه به "مشیر حضور" ملقب شد.
  • ابوالقاسم خان در دستگاه ناصرالدین شاه به کار مترجمی گماشته شد و در شورایی که عباس میرزا ملک آرا به دستور ناصرالدین شاه پس از سفر سوم به فرنگ(اروپا)، برای تنظیم قوانین تشکیل داد، عضویت داشت و قوانین و آئین‌نامه های خارجی را ترجمه می کرد. به علاوه هر وقت محمدحسن خان اعتمادالسلطنه حضور نداشت، میرزا ابوالقاسم خان روزنامه های خارجی را برای شاه می خواند و خطابه های سفرای خارجی را برای او و بیانات شاه را برای سفیران ترجمه می کرد.
  • در سلطنت مظفرالدین شاه مدت کوتاهی وزیر مالیه شد. در سلطنت محمدعلی شاه هم مدتی وزیر مالیه و سپس وزیرالوزرا شد اما پس از واقعه توپخانه برکنار و زندانی شد. محمدعلی شاه که به او بدبین بود، قصد قتل او را داشت که با وساطت سفیر انگلستان، نجات یافت و به اروپا رفت.
  • پس از مرگ عضدالملک، نایب السلطنه شد و چهار سال این مقام را داشت اما خدمتی نکرد و بیشتر اوقات ساکن انگلستان بود. پس از خلع قاجاریه و آغاز سلطنت رضا شاه پهلوی، ناصرالملک بار دیگر به ایران آمد.
  • به مناسبت درگذشت ناصرالملک ادارات تعطیل و مراسم تشییع او با حضور اعضای هیات دولت، وزیر دربار، سفیران کشورهای خارجی، نمایندگان مجلس شورای ملی و سران قشون و اعیان و رجال از منزلش تا سه راه امین‌حضور برگزار شد و در جوار حرم حضرت عبدالعظیم شهر ری به خاک سپرده شد.

done in 0.0312 seconds